مهندسی صنایع دانشگاه آزاد سمنان

تولید صنعتی فن به‌كارگیری مهارتهای تكنیكی - اقتصادی و استفاده موثر و نظام‌یافته از نیروی انسانی سازمان ، ماشین‌آلات ، تجهیزات ، سرمایه ، ساختمان و مواد به منظور تولید كالا با كیفیت و كمیت مطلوب می‌باشد .

برنامه‌ریزی و تحلیل سیستمها فن به‌كارگیری روشهای علمی جهت حل مسائل تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی در واحدهای صنعتی - خدماتی ، شامل جمع‌آوری اطلاعات ، تجزیه‌وتحلیل داده‌ها ، مدل‌بندی و حل مساله می‌باشد .

با دقت و توجه موشكافانه در تعاریف فوق می‌توان رسالت ،‌ اهداف و ویژگیهای مهندسی صنایع را بیان نمود :

نخستین نكته‌‌ای كه كه باید بدان توجه كرد ، پویایی پنهانیست كه در ذات تعاریف فوق نهفته است ؛ این جملات بیانگر حركتی مداوم و همیشگی هستند ، حركتی در جهت آنچه كه بهتر است یعنی بهبود مستمر ، حركتی كه هیچگاه متوقف نمی‌شود .  شما برنامه‌ریزی می‌كنید ، تصمیم می‌گیرید ، به اجرا درمی‌آورید ، تجزیه‌وتحلیل می‌نمایید و آنگاه از نتایج حاصل جهت برنامه‌ریزیهای آتی بهره می‌برید ؛‌ این چرخه‌ایست كه هیچگاه از حركت باز نخواهد ایستاد و هماره رو به سوی بهبود دارد ، چرا كه ایستایی یعنی مرگ و مجموعه‌های پویایی چون واحدهای صنعتی - خدماتی هیچگاه به مرگ تمایل ندارند .

نكته دوم آنكه هیچ‌یك از تعاریف فوق به‌تنهایی قادر به بیان آنچه مهندسی صنایع ادعا می‌كند نیستند ، بلكه این‌دو مكمل یكدیگرند . گفته‌ایم كه ویژگی بارز مهندسی صنایع در تفكر بهبود مستمر وضعیت موجود بوده و هرگز از وضعیت موجود راضی نیست و تلاش می‌نماید تا به سوی وضعیتی مطلوبتر حركت نماید . در وهله اول ، تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی لازم است كه حركتیست به سوی هدف ، اما در گام بعدی به‌كارگیری و اجرای برنامه یا تصمیم و سپس تجزیه‌وتحلیل نتایج ، تضمین‌كننده صحت آن می‌باشند . گرایش تولید صنعتی به نگرش نظام‌مند ، منظم و علمی گرایش برنامه‌ریزی و تحلیل سیستمها نیازمند است و در نقطه مقابل ، برنامه‌ریزی و تحلیل نیز به نگرش اجرایی ، كاربردی و تجربی تولید صنعتی نیاز دارد .

نكته سوم ، دیدگاه انجام‌دهی و هماهنگ‌سازی است ، چراكه مهندسی صنایع گاه باید عوامل متضادی چون نیروی انسانی ، ماشین‌آلات ، زمان ، تجهیزات ، سرمایه ، ساختمان و مواد را در قالب یك مجموعه صنعتی - خدماتی آنچنان هماهنگ سازد تا مطلوبیت لازم در كیفیت و كمیت تولید را بدست آورد . این مساله ، ویژگی دیگری را یادآور می‌شود كه همانا تفكر كل‌گرا ، جامع و نظام‌مند مهندسی صنایع می‌باشد . وی در هنگام برخورد با هر مجموعه ، پیش از آنكه به جزئیات بپردازد ، آنرا به ‌صورت كلی مشاهده می‌نماید و به تعبیری از بالا یا بیرون نگاه می‌كند ؛ او اجازه نمی‌دهد تا یك بخش كوچك از آن مجموعه چنان مجذوبش نماید كه از سایر قسمتها غافل گردد و ارتباط بخشهای دیگر را با آن جزء نبیند . وی می‌داند كه همكاری تمام آن مجموعه است كه كارایی كل را بدست می‌دهد و انتظاری كه از مجموعه می‌رود با هماهنگی تمام اجزا برآورده می‌گردد . 

گفته شد كه مهندسی صنایع با مجموعه‌های پویایی چون واحدهای صنعتی - خدماتی روبروست . هر مجموعه پویا دارای یك‌سری داشته‌ها یا ورودی‌ها ، یك‌سری ستاده‌ها یا خروجی‌ها و همچنین فرایندیست كه این داشته‌ها را به ستاده‌ها تبدیل نماید . ویژگی  مهندسی صنایع ،‌ مشاهده هم‌زمان این سه عامل است و این مساله خود موجب درك ارتباط بین مجموعه‌ها و عوامل مختلف و اقدام در جهت هماهنگ‌سازی و انجام آنها می‌شود . یك مهندس صنایع چنانچه بتواند ورودی‌ها و خروجی‌ها را اعم از فیزیكی و غیرفیزیكی در ذهن خود تصویر نماید و همچنین پردازشها و فرایندهای تبدیل این ورودی‌ها به خروجی‌ها را مرور كند ، آنگاه به یقین خواهد توانست سازمان را به‌ بهترین نحو اداره نماید .

نكته چهارم ، اصل بیشینه‌سازی كلی است كه به‌طور ذاتی در این تعاریف به چشم می‌خورد ؛ اگر شما یك مجموعه را بصورت جامع و نظام‌مند مشاهده كردید ،‌ درست نیست كه تنها سعی نمایید یك جزء آن را در مطلوب‌ترین وضعیت و سطح ممكن نگه دارید و از سایر اجزا غافل بمانید ؛ مهندسی صنایع می‌گوید كل این مجموعه ، یعنی تمامی اجزای آن در ارتباط با هم و به صورت هماهنگ باید در یك سطح مطلوب قرار گیرند تا مطلوبیت كل مجموعه در بالاترین سطح قرار گیرد .

نكته پنجم واژه موثر در تعریف ذكر شده ، است ؛ اصولا در مهندسی صنایع مفهوم بهره‌وری كاربرد فراوانی دارد ؛ بهره‌وری خود انواع مختلف دارد و عموما به صورت نسبت خروجی‌ها (ستاده‌ها) به ورودی‌ها (داده‌ها) تعریف می‌گردد . دو ركن اساسی در افزایش بهره‌وری هر مجموعه ، كارایی و اثربخشی می‌باشند . كارایی نشان‌دهنده میزان كل فعالیت می‌باشد حال با هر مقصودی كه می‌خواهد انجام شده باشد ، اما اثربخشی مبین آن قسمت از فعالیت است كه در راستای رسیدن به هدف مجموعه انجام شده است ؛ به‌كارگیری واژه موثر نیز به همین معنا می‌باشد .

نكته ششم آن است مهندسی صنایع از روشهای علمی جهت انجام كارهایش استفاده می‌نماید . روشهای علمی روشهایی هستند كه كه در موارد متعدد از بوته آزمایش و تجربه گذشته‌اند و به بیان بهتر استاندارد گردیده‌اند و این دل‌مشغولی مهندسی صنایع است كه سعی می‌كند در هر چرخه برنامه‌ریزی ، اجرا و تجزیه‌وتحلیل ، روشهای مستند و استانداردی را در امور مختلف طراحی كند  ، آنها را از حالت تجربه‌نشده خارج نماید و وارد ذات فرایند داخلی آن مجموعه نماید . دانش مهندسی صنایع سعی می‌نماید برای تمامی شرایط ، روشهای علمی خاصی را طراحی كند تا در موارد مشخص ، این روشها را به عنوان ابزاری در اختیار مدیر قرار دهد .

مطالب گفته شده ، به طور عمده ، مفاهیم زیربنایی و فلسفی مهندسی صنایع را تشكیل می‌دهند به طوریكه مهندسی صنایع بایستی همواره تلاش نماید دیدگاه‌ها و برداشتهای جدید و تازه‌ای از این مفاهیم كشف و تجربه نماید . مفاهیمی چون تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی ، مهارتهای تكنیكی - اقتصادی ، موثر و نظام‌مند ، نیروی انسانی ، زمان ،‌ ماشین‌آلات ، تجهیزات و سرمایه ، هزینه ، تولید ، كیفیت و كمیت و ارتباط این مفاهیم از دغدغه‌های اصلی مهندسی صنایع است .

نكات فوق از آن جهت بیان شده است تا تاكید گردد هیچ‌یك از گرایشهای برنامه‌ریزی و تحلیل سیستمها و تولید صنعتی به تنهایی تمام مهندسی صنایع نیستند و تنها با حضور در كنار یكدیگر می‌توان انتظار داشت مهندسی صنایع به اهداف خود نائل گردد .

در بیان دروس اساسی این دو گرایش باید گفت كه وجه اشتراك فراوانی در این میان به چشم می‌خورد ، دروسی نظیر : كنترل پروژه ، كنترل كیفیت ، طرح‌ریزی واحدهای صنعتی ، كنترل تولید و موجودیهای یك ،‌ اصول مدیریت و تئوری سازمان ، ارزیابی كاروزمان ، تحقیق در عملیات (2 & 1)  ، اقتصاد مهندسی ، آمار مهندسی ، نقشه‌كشی صنعتی (2 & 1) .

 در كنار این ، آن دسته از دروسی كه برای یكی از دو گرایش اجباری می‌باشند را دانشجویان گرایش دیگر می‌توانند به صورت اختیاری اخذ نمایند و بدین ترتیب سطح اشراف خود را بر حوزه‌های كاری مهندسی صنایع هرچه بیشتر افزایش بخشند .

دروس اجباری پراهمیت گرایش تولید صنعتی كه برای گرایش برنامه‌ریزی و تحلیل سیستمها اختیاری به شمار می‌آید عبارتند از : برنامه‌ریزی تولید ، مهندسی فاكتورهای انسانی ، طراحی ایجاد صنایع ، برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات ، برنامه‌ریزی و كنترل تولید و موجودیهای دو .

دروس اجباری پراهمیت گرایش برنامه‌ریزی و تحلیل سیستمها كه برای گرایش تولید صنعتی اختیاری به شمار می‌‌آید عبارتند از : تحلیل سیستمها ، شبیه‌سازی ، طراحی سیستمهای اطلاعاتی ، برنامه‌ریزی حمل‌ونقل .

در گام آتی تكنولوژی صنعتی و ایمنی صنعتی را بیشتر خواهیم شناخت ...

ارسال در: گرایشهای مهندسی صنایع،

گرایشهای ایمنی صنعتی و تكنولوژی صنعتی دارای چه قابلیتهایی می‌باشند ؟ در گام پیشین ، دو گرایش اصلی مهندسی صنایع را شناختیم ؛ اینك به سراغ دو گرایش دیگر می‌رویم كه اگرچه در جایگاه توجه پایینتری در قیاس با تولید صنعتی و برنامه‌ریزی و تحلیل سیستمها قرار دارند اما خود از جمله رشته‌های كاربردی صنعت و خدمات به‌شمار می‌آیند و چه‌بسا كاركردهایی داشته باشند كه سایر رشته‌های فنی و مهندسی از آنها بی‌بهره‌ا‌ند . با تكنولوژی صنعتی آغاز می‌كنیم : در تعریف تكنولوژی صنعتی می‌توان گفت : فن به‌كارگیری مهارتهای اجرایی و ذكاوتهای فنی در جهت طراحی تجهیزات و تسهیلات مورد استفاده در بخش تولید و خدمات و تعیین تدابیر لازم برای ساخت‌وساز‌ آنان می‌باشد . (بهینه‌سازی در ساخت‌وساز) تكنولوژی صنعتی گرایشیست با بینشی‌ فنی‌تر از دو گرایش تولید صنعتی و برنامه‌ریزی و تحلیل سیستمها كه مشابه كارشناسی ساخت و تولید در مهندسی مكانیك بوده اما مجهز به توانایی بهینه‌سازی ، آگاه به مسائل بهینه‌سازی ساخت و ساز فرآورده‌های صنعتی و نیز نگهداشت و راه‌اندازی فنی واحد‌های اجرایی می‌باشد . دارای توانایی انتقال و مدیریت تكنولوژیست و نیز حفظ و حراست از آن كه به مدد امكانات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری در جهت حفظ و نگهداری نظام فنی و اجرایی گام بر می‌دارد ؛ با مدیریت تكنولوژیهای در دسترس یا مواردی كه در قالب انتقال تكنولوژی دادوستد می‌شوند ، در جهت افزودن كمیت و كیفیت فرآورده‌ها و نیز بهره‌برداری اثربخش از امكانات در دسترس ، اقدامات موثری انجام می‌دهد . با استفاده از تجهیزات كامپیوتری و مدارهای منطقی قادر است طیف وسیعی از خواسته‌‌های اجرایی بشر را كه به دلیل محدودیت‌های انسانی به سهولت قابل تحقق نمی‌باشند ، عینیت ‌بخشد . مباحث اجرایی و مهارتی ساخت و تولید فرآورده‌های صنعتی ، طراحی قالب ، قیدوبست‌های صنعتی ، عملیات حرارتی و مباحث انتقال تكنولوژی را می‌توان در زمره دیگر زمینه‌های تخصصی این گرایش ذكر نمود . كارشناس تكنولوژی صنعتی از مرحله طراحی یك ایده و نمونه‌سازی آن گرفته تا مرحله ساخت و تدارك امكانات تولید ، همین‌طور مدیریت مراحل اجرایی ، توان خدمت‌رسانی دارد ؛ علاوه بر آن ،  ضایعات و عوامل بروز آنها را شناسایی كرده و  تاثیرات گوناگونی كه برجای می‌گذارند را ، مورد سنجش و ارزیابی قرار می‌دهد . حال به سراغ ایمنی صنعتی می‌رویم : در تعریف ایمنی صنعتی می‌توان گفت : فن به‌كارگیری تدابیر ویژه مهندسی در جهت ایمن‌سازی نظامهای گوناگون كاری در مواجهه با گونه‌های مختلف ریسك رودرروی آنان می‌باشد . (بهینه‌سازی در ایمن‌سازی)  گرایش ایمنی صنعتی تلفیقی از سه رشته بهداشت حرفه‌ای ،‌ مدیریت صنعتی و مهندسی صنایع ( جهت‌گیری عمده به سوی مهندسی صنایع است ) با رویكرد بهساز و پیشگیرانه و در عین حال مهندسی ، در جوار متخصصین بهداشت حرفه‌ای كه با دید پزشكی بیشتری به دنیای كار می‌نگرند ، تلاش در ایجاد نظام‌های شناخت خطرات و محدود‌سازی عملكرد‌های غیرایمن در محیطهای كاری داشته ، روش‌ها ، برنامه‌ها و فرآیندهایی برای كنترل و ارزیابی خطرات پی گرفته و تلاش در ایجاد فضایی سالم برای نجات حركت‌های بهره‌ور دارد . این گرایش مهندسی صنایع ضمن تسلط بر آگاهیهای عمومی مهندسی صنایع به ویژه در راستای تطبیق دادن  كار با توانایی‌های انسانی در زمینه‌هایی همچون مهندسی فاكتورهای انسانی ، عوامل فیزیكی و شیمیایی زیان‌آور محیط كار ، حفاظت صنعتی و اصول مدیریت ایمنی ، دارای تبحر و تخصص است . طراحی نظام‌هایی كه بتوانند از آسیب رساندن به انسانها ، امكانات و تجهیزات پیشگیری كرده ، حركت ملایم و روان اجرا را تضمین نماید ، بخشی از توانایی‌های اجرایی این متخصصین به شمار می‌رود . مکانیک سیالات ، جمع‌آوری و دفع فاضلابهای صنعتی ، مهندسی احتراق ، گازرسانی ، اعلام و اطفا حریق ، ایمنی در برق  ، سم‌شناسی صنعتی  ، ایمنی ساختمان و معدن ، ارگونومی ، تهویه صنعتی ، دیگها و ظروف تحت‌فشار ، روشهای تولید (2 & 1) ، ایمنی در کشاورزی ، روانشناسی صنعتی ، عوامل شیمیایی محیط کار ، اصول بهداشت محیط ، بیماریهای شغلی ، حفاظت صنعتی ، ایمنی بالابرها ، تحقیق در عملیات ، ترمودینامیک و انتقال حرارت ، عوامل فیزیکی محیط کار ، اصول مدیریت ایمنی ،  ارزیابی کار و زمان و طرح ریزی واحد های صنعتی از جمله دروس اصلی و تخصصی پراهمیت این گرایش به شمار می‌آیند . پس از شناخت گرایشهای مقطع كارشناسی ، در گام آتی ، گرایشهای كارشناسی ارشد را بیشتر خواهیم شناخت ...